سمیه نوغانی بهمبری
آرکئومتری سفال جلینگی بر اساس مطالعات مینرالوژیک در سیستم سیلیسیم – کلسیم – منیزیم
پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان (دانشکده‌ی حفاظت و مرمت)، 1389
استاد راهنما: سیدمحمدامین امامی
استاد مشاور: غلامرضا وطن‌خواه

چکیده: سفال جلینگی یکی از گونه های متنوع سفال در دوران اشکانی و بومی مناطق غرب و جنوب غربی ایران است که ویژگی‌های شاخص آن، وجود ساختار لایه ای (یا ساندویچی)، با لایه‌ی مرکزی خاکستری تیره و لایه‌ی سطحی قرمز- نارنجی و گاه قرمز – قهوه ای، و طنین صدای فلزی در اثر ضربه زدن به آن، می باشد. در این پروژه، ساختارشناسی سفال جلینگی با استفاده از مطالعات آرکئومتریک (باستان سنجی) به منظور فن شناسی و بررسی تکنولوژی تولید این نوع سفال از لحاظ شرایط ترمودینامیکی حاکم بر تولید آن و ارتباط بین نحوه‌ی فرآوری و پخت این محصول با استحکام و پایداری آن در طول زمان، مورد بررسی قرار گرفت. به منظور دستیابی به پرسش های این تحقیق که شامل شناسایی ترکیب شیمیایی و کانی شناسانه (مینرالوژیک) سفال جلینگی، نوع و تاثیر تمپر به کاربرده شده، معرفی سیستم تعادل فازی این نوع سفال، خصوصیات تکنولوژیکی ویژه آن و معرفی ساختار با هدف اتخاذ شیوه‌ی برخورد آگاهانه در زمنیه‌ی حفاظت و مرمت بوده است، روش مطالعاتی بر اساس نتایج به دست آمده از آنالیزهای دستگاهی اتخاذ گردید. از این رو پتروگرافی مقاطع نازک تهیه شده از این نوع سفال با هدف بررسی ماتریکس (بافت) و شناسایی تمپر، آنالیز پراش اشعه‌یX (Semi-Qua. X-ray Diffraction) با روش محاسباتی ریتفلد جهت شناسایی ترکیب مینرالی و بررسی حضور فاز آمورف در ماتریکس سفال جلینگی، آنالیز حرارتی Differential Scanning Calorimetry (DSC) و Thermogravimetric Analysis (TGA) با هدف مطالعه‌ی تغییرات انرژی گرمایی و وزن در نمونه ها و درنتیجه تخمین دمای پخت، شناسایی ترکیب شیمیایی عمومی نمونه ها و ترسیم دیاگرام‌های فازی سه تایی با آنالیز Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (EDX) و درنهایت بررسی ریزساختار و تشکیل فاز زینتر با روش Scanning Electron Microscopy (SEM)، انجام گردید. نتایج این مطالعات حاکی از وجود دستورالعملی روشمند در تولید سفال جلینگی است با 1) انتخاب آگاهانه‌ی مواد اولیه و فرآوری آنها به صورت ریزدانه و عدم حضور انکلوزیون های (دَربرداری) مزاحم، 2)کنترل فرایند پخت به صورت تقریبی و اعمال شرایط متناوب اکسیداسیون – احیا – اکسیداسیون سریع برای شکل‌گیری ساختار لایه ای (با حضور مگنتیت و سیلیکات های آهن (دیوپسید و انستاتیت آهن دار) در مغز سفال و هماتیت در لایه های سطحی)، 3) زینتر ناقص (اما قابل توجه برای یک نمونه‌ی تاریخی) در محدوده‌ی دمایی 950 تا 1000 درجه‌ی سانتی‌گراد و 4) شکل‌گیری فاز آمورفی از پلیمرهای (Si-O)n که عامل ایجاد بافت خاکستری تیره در لایه مرکزی سفال جلینگی است و به عنوان یک فرضیه‌ی جدید در این پروژه مطرح شده است.

مشاهده‌ی صفحات اولیه: پایگاه اطلاعات علمی ایران (گنج)

sushiant.com